Süni intellekt artıq təkcə kod yazmır, tarixi də yenidən yazır. ChatGPT‑6 Astra modeli Birinci Dünya müharibəsindən qalmış, 108 ildir həll olunmamış Alman ADFGVX radio şifrəsini ilk dəfə tam açıb.
ADFGVX nədir və niyə çətin idi?
Birinci Dünya müharibəsində Almaniya məxfi radio trafiki üçün ADFGVX şifrələmə sistemindən istifadə edirdi. Bu metodda A, D, F, G, V, X hərfləri ilə işarələnmiş 6×6 cədvəl qurulur, hər xanaya bir hərf və ya rəqəm uyğun gəlir. Məsələn, "PRINZ" sözü belə kodlana bilər:
FX GD DX FV VD
Şifrənin təhlükəsizliyi açar sözə bağlıdır. Hər fərqli açar sözü tamamilə başqa cədvəl və başqa şifrmətn verir. Onlarla belə radio mesaj artıq kriptoqraf George Lasry və başqaları tərəfindən açılmışdı, lakin bir neçə mesaj hələ də siyahılarda “həll olunmamış” kimi qalırdı.
AI necə açdı?
Astra 1918‑ci il 27 noyabr tarixli radio mesajını ADFGVX ilə analiz edərək açar kimi "TRUPPENVERSCHIEBUNG" sözünü seçib. Bu açar J. Rives Childs‑ın 1914–1918-ci illər Alman hərbi şifrələri haqqında klassik əsərində həmin dövr üçün təsvir olunur.
Açar əvvəlcə əlifba sırasına salınır, sonra şifrmətn bu açarın altına sütun‑sütun yerləşdirilir. Hər sütunun uzunluğu və əlifbadakı mövqeyi nəzərə alınaraq simvollar yenidən düzülür və alınan cütlüklər ADFGVX cədvəli ilə hərflərə çevrilir.
Nəticə belə mətndir:
EIN ENGLISCHER KREUZER EINLIEG … SEWASTOPOL … EIN GESCHWADER DER ALLIIERTEN FOLGT 26STEN
Yəni: “İngilis kreyseri Sevastopola 24‑də çatdı, 26‑sı müttəfiq eskadrası gəlir.”
Tarixi yoxlama: HMS Canterbury
Model nəticəni yoxlamaq üçün real tarixi mənbələrə baxıb və HMS Canterbury kreyserinin jurnalında Sevastopola 24 noyabr 1918 gəlişi təsdiqlənib. Eyni mənbədə 26 noyabrda müttəfiq eskadrasının gəlməsi də qeyd olunur.
Maraqlı detal: Childs mənbələrində bu açar sözün 9 dekabr 1918‑dən istifadə edildiyi yazılır. Yəni Astra‑nın tapdığı mesaj açar cədvəlin real istifadəsinin daha əvvəl başladığını göstərə bilər.
Bu hadisə süni intellektin yalnız müasir kriptoanalizdə deyil, həm də tarixi şifrələrin və hərbi arxivlərin yenidən araşdırılmasında güclü alətə çevrildiyini göstərir.
Mənbə: Prinz AI, Tom's Hardware
