Python 3.15 çıxdı: daha sürətli interpreter, yeni built-in tiplər və JIT təkmilləşməsi

Python icması Python 3.15.0 stabil buraxılışını elan edib. Yeni versiya Python 3.14 ilə müqayisədə 5 600+ commit, 1 000+ iştirakçı və bir sıra performans, typing və C API yenilikləri gətirir. Embedded layihələrdə Python istifadə edənlər üçün də maraqlı detallar var.

#Əsas yeniliklər

Interpreter və performans

• PEP 661 – yeni sentinel built-in type, xüsusi “unikal dəyər”lər üçün daha səliqəli həll.
• PEP 686 – Python indi standart olaraq UTF‑8 kodlamasından istifadə edir (fayl oxuma/yazmada sürprizlər azalır).
• PEP 798 – comprehension-lərdə daha çevik unpacking sintaksisi.
• PEP 810 – explicit lazy imports sayəsində daha sürətli startup, xüsusilə CLI alətləri və skriptlər üçün.
• PEP 814 – dəyişməz frozendict built-in type əlavə edilib.
• PEP 829 – paketlər üçün startup configuration files, böyük layihələrin konfiqurasiyasını mərkəzləşdirmək mümkündür.
• Təcrübəvi JIT compiler xeyli təkmilləşdirilib: x86‑64 Linux-da orta hesabla 7–8%, AArch64 macOS-da isə 11–12% sürət artımı.

Standard library və typing

• PEP 799 – Tachyon: yüksək tezlikli statistik profiling üçün yeni paket, performans analizi asanlaşır.
• Daha informativ və oxunaqlı səhv mesajları.
• Typing yenilikləri:
• PEP 728 – TypedDict üçün typed extra items dəstəyi.
• PEP 747 – TypeForm ilə type form-ların annotasiyası.
• PEP 800 – type sistemində disjoint bases, daha dəqiq statik analiz üçün.

C API və build dəyişiklikləri

• PEP 782 – PyBytesWriter C API: bytes obyektlərinin yaradılması üçün daha rahat interfeys.
• PEP 788 – C API-də finalize mərhələsinə qarşı əlavə qorunma.
• PEP 803, 820, 793 – free-threaded build-lər üçün stable ABI, çoxsahəli (multi-threaded) tətbiq yazanlar üçün vacibdir.
• PEP 831 – frame pointer-lər standart olaraq aktivdir, sistem səviyyəli profiling və observability yaxşılaşır.

Buraxılış paketlərində də dəyişikliklər var: Windows 64‑bit rəsmi binariləri tail-calling interpreter, macOS binariləri isə standart olaraq free-threading dəstəyi ilə gəlir.

#macOS və tkinter xəbərdarlığı, “whatsnewt” oyunu

macOS 27.0 istifadəçiləri üçün tkinter/IDLE ilə bağlı ciddi xəbərdarlıq var: dialoq açan menyu əmrləri (məsələn, About IDLE, Settings) proqramın donmasına səbəb ola bilər. Tk tərəfində düzəliş çıxana qədər bu versiyaya keçidi təxirə salmaq tövsiyə olunur; vəziyyəti izləmək üçün issue #158053-ə baxmaq məsləhətdir.

Yeni buraxılışı qeyd etmək üçün Barry Warsaw maraqlı bir layihə hazırlayıb: “whatsnewt” adlı TUI text adventure oyunu. Siz Python 3.15 interpreter-i içində “gəzərək” 18 tapmaca həll edir və hər tapmacada real 3.15 xüsusiyyətlərindən istifadə edirsiniz. Oyun üçün ən rahat başlama komandası:

```bash
uvx --python 3.15 whatsnewt
```

Ətraflı dəyişiklik siyahısı və sənədlər üçün rəsmi “What’s new in Python 3.15” səhifəsinə və changelog‑a baxmaq kifayətdir.

Mənbə: Python Software Foundation, LWN.net