Yaponiya Kosmik Tədqiqat Agentliyi JAXA yeni MMX (Martian Moons eXploration) missiyası ilə Mars və onun peykləri haqqında köhnə suallara cavab axtarır. Məqsəd – Marsın iki peykindən biri olan Phobos-un səthindən ən azı 10 qram material götürüb Yerə qaytarmaqdır. Bu, tarixdə ilk dəfə Mars peykindən gətirilən süxur nümunələri olacaq.
Niyə bu qədər vacibdir?
Marsın Phobos və Deimos peyklərinin necə yarandığı hələ də mübahisəlidir. İki əsas ssenari var:
- Marsa nəhəng zərbə nəticəsində səpələnən maddədən kondensasiya olunublar;
- və ya xarici Günəş sistemindən gələn asteroidlər olub, Marsın cazibəsi ilə tutulublar.
Peyklərin tünd rəngi və işıq əks etdirmə xüsusiyyətləri su və karbonla zəngin asteroidlərə bənzəyir. Amma orbitləri – Marsın ekvatorial müstəvisində, fırlanma istiqaməti ilə eyni dairəvi trayektoriyalar – nəhəng zərbə hipotezini daha yaxşı izah edir. Phobos nümunələrinin Mars səthindən əvvəllər gətirilmiş süxurlarla müqayisəsi bu mübahisəyə aydınlıq gətirə bilər.
MMX aparatının çətin vəzifəsi
Start zamanı MMX kosmik aparatının kütləsi təxminən 4,480 kq olacaq, bunun yarıdan çoxu yanacaqdır. Yanacaq üç mərhələyə bölünür: Marsa uçuş, orbitdə tədqiqat və Yerə qayıdış. Mars yaxınlığında çıxış modulu, daha sonra isə Deimos yanından uçuşdan sonra tədqiqat modulu ayrılacaq.
Mitsubishi Electric tərəfindən hazırlanmış əsas aparat radiusu cəmi 11 km olan Phobos-a enməlidir. Burada cazibə Yerin peykindən təxminən 300 dəfə zəif, lakin JAXA-nın əvvəl eniş etdiyi Ryugu asteroidindən təxminən 50 dəfə güclüdür. Kiçik cisimlərdə istifadə olunan uzunmüddətli "hover" enişi burada çox yanacaq sərf edərdi, ona görə MMX yüksək dəqiqlikli avtonom naviqasiya ilə təchiz olunub.
Yer–Mars arasındakı 20 dəqiqəyədək siqnal gecikməsi səbəbindən aparat eniş, qalxma və manevrləri tam avtonom yerinə yetirməlidir. Eniş zamanı MMX Phobos kraterlərinin rəqəmsal relyef xəritəsi ilə real görüntünü müqayisə edərək mövqeyini dəqiqləşdirəcək. 300 metr hündürlükdən aşağıda səthdəki hündürlük dəyişmələrini analiz edib təhlükəli zonaları işarələyəcək və lazım gəlsə enişi ləğv edib yenidən yüksələ biləcək.
Əsas aparat enişdən əvvəl Fransa və Almaniyanın birgə hazırladığı IDEFIX rover-i səthə buraxacaq. Rover təxminən 100 gün müstəqil tədqiqat apararaq eniş zonasını kəşf edəcək və MMX üçün daha təhlükəsiz eniş şəraitini təmin edəcək.
Mənbə: Wired
