Dünyanın ən böyük kontrakt çip istehsalçısı TSMC, istehsal avadanlıqlarında istifadə olunan nadir torpaq maqnitlərindən asılılığı azaltmaq üçün yeni addım atır. Şirkət avadanlıq təchizatçılarına müraciət edərək, neodim, disprosium, terbium kimi Çin mənşəli nadir torpaq elementləri tələb etməyən mühərriklərlə təchiz olunmuş fabrika avtomatlaşdırma avadanlıqları axtarır.
Niyə nadir torpaq elementlərindən uzaqlaşırlar?
USGS və IEA məlumatlarına görə, Çin:
- qlobal nadir torpaq hasilatının təxminən 70%-nə,
- emal gücünün 90%-nə,
- hazır daimi maqnitlərin isə təxminən 95%-nə nəzarət edir.
Bu maqnitlər TSMC-nin yüksək avtomatlaşdırılmış fabriklərindəki çoxsaylı sürücülər, robotik manipulyatorlar və prosesi idarə edən mexanizmlər üçün kritikdir. Çin son illərdə bir neçə nadir torpaq elementi və onlardan hazırlanan maqnitlərə ixrac nəzarəti tətbiq edib. Bu da TSMC kimi istehsalçılar üçün təmir, servis və yeni xətt qurulması zamanı ciddi risk yaradır.
Alternativ mühərrik texnologiyaları
TSMC nadir torpaq maqnitlərindən imtina etmək üçün müxtəlif mühərrik texnologiyalarına baxır:
- Asinxron (induksiya) mühərrikləri – fırlanma momentini daimi maqnit deyil, elektromaqnit induksiya hesabına yaradır.
- Switched-reluctance mühərrikləri – xüsusi rotor geometriyası və elektron kommutasiya ilə işləyir, maqnitə ehtiyac duymur.
- Ferrit maqnitli daimi maqnit mühərrikləri – nadir torpaq deyil, daha ucuz ferrit maqnitlərdən istifadə edir.
Bu variantlar adətən səmərəlilik, ölçü, güc sıxlığı, dəqiqlik və idarəetmə mürəkkəbliyi baxımından kompromis tələb edir. Lakin TSMC üçün təchizat zəncirinin dayanıqlığı bəzən maksimal səmərəlilikdən daha vacib olur.
Qlobal təchizat zənciri və Tayvan–ABŞ əməkdaşlığı
Tayvan hökuməti ITRI ilə birlikdə üç il ərzində ölkənin nadir torpaq tələbatının təxminən 50%-ni ödəyə biləcək pilot istehsal xətti qurur. ABŞ isə Tayvan və digər tərəfdaşlarla birlikdə Çindən kənarda yeni hasilat və emal gücləri yaratmağa çalışır və kritik minerallar üçün 12 milyard dollarlıq ehtiyat fondu formalaşdırmağı planlaşdırır.
Embedded icma üçün bu proses o deməkdir ki, gələcəkdə sürücü sistemləri, robotika və fabrika avtomatlaşdırma avadanlıqlarında nadir torpaq maqnitlərinə alternativ mühərrik həlləri daha çox görünəcək.
Mənbə: Tom's Hardware
