Türkiyənin Milli Kosmik Proqramı çərçivəsində gənc mühəndislərdən ibarət TURKUZAYSAN komandası Ay-a eniş üçün kritik addım sayılan şaquli eniş test aparatının prototipini Teknopark Ankarada təqdim edib. Komanda bu layihəyə TEKNOFEST Şaquli Enişli Raket Yarışmasında qazandıqları birincilikdən sonra başlayıb.
Necə işləyir?
Şirkətin qurucusu Emre Aklanın sözlərinə görə, aparat Ay Araşdırma Proqramını dəstəkləmək üçün hazırlanmış sahə sınaq platformasıdır. Məqsəd, Ay eniş aparatlarında istifadə olunacaq:
- güdüm sistemləri,
- nəzarət və naviqasiya altsistemləri,
- müxtəlif itki sistemləri
üçün təkrarlanan real uçuş sınaqları aparmaqdır. Bu altsistemlər test aparatına quraşdırılır və təxminən 100–300 sərbəst uçuş icra edilə bilər. Hər uçuşdan sonra altsistemlərin etibarlılığı qiymətləndirilir və beləliklə, Ay-a göndəriləcək aparatların uğur ehtimalı artırılır.
Texniki xüsusiyyətlər
Test aparatında maye yanacaqlı itki sistemi istifadə olunur. Qurğu modul quruluşa malikdir, bu da müxtəlif itki sistemlərini eyni platformada sınaqdan keçirməyə imkan verir. Manevr qabiliyyəti:
- reaksiya nəzarət sistemi (RCS),
- əsas mühərrikin itki vektoruna nəzarəti
ilə təmin edilir. Layihə Ay səthinin şərtlərinə və Ay eniş aparatlarının konsepsiyasına uyğun hazırlanıb.
Aklan bildirir ki, nəzəri hazırlıq mərhələsi ilə birlikdə layihə 3 ildən çox, fiziki istehsal isə təxminən 1 il çəkib. Qurğu tamamilə yerli imkanlarla, əsasən yerli istehsalçıların komponentləri ilə yığılıb; montaj və inteqrasiya tam komandanın özünə məxsusdur.
TEKNOFEST-dən kosmik ekosistemə
Layihənin kökləri 2022-ci ildə TEKNOFEST-də keçirilən ilk Şaquli Enişli Raket Yarışmasında birinci olan ATAUNI ROCKET TEAM V komandasına gedib çıxır. Sonradan bu gənclər TURKUZAYSAN şirkətini quraraq 2025-ci ildə TUSAŞ Hangar Kampüs Girişim və İnnovasiya Proqramında da birincilik qazanıblar.
Komanda hazırda İvedik Organize Sənaye Bölgəsindəki Teknopark Ankarada fəaliyyət göstərir və özlərini Türkiyənin Ay Araşdırma Proqramı və ümumilikdə Milli Kosmik Proqramının praktiki texnoloji dayaqlarından birinə çevirməyi hədəfləyir.
Mənbə: AA Bilim-Teknoloji
